Jak przygotować biznes na restrykcje PFAS i BPA?

Branża opakowań do żywności znajduje się w punkcie zwrotnym. Nadchodzące terminy wprowadzenia nowych przepisów unijnych – w szczególności Rozporządzenia PPWR w zakresie PFAS oraz Rozporządzenia (UE) 2024/3190 dotyczącego BPA – wymuszają na producentach nie tylko zmianę technologii, ale przede wszystkim przewartościowanie podejścia do kontroli jakości i zarządzania łańcuchem dostaw.

1. PFAS i PPWR: Kontrowersje wokół metodologii pomiaru

Jednym z najczęściej dyskutowanych zagadnień w kontekście nadchodzących regulacji PPWR jest sposób obliczania limitów PFAS, w tym kluczowego progu 50 ppm dla fluoru całkowitego (Total Fluorine – TF). Obecnie na rynku funkcjonują dwie główne interpretacje, a wybór jednej z nich ma fundamentalne znaczenie dla oceny zgodności produktu.

Interpretacja jednostkowa (Holistyczna)

Część uczestników rynku opowiada się za podejściem opartym na jednostce opakowaniowej jako całości. W tej interpretacji wszystkie komponenty opakowania traktowane są jako jeden wyrób.

• Argumentacja: Zwolennicy tego podejścia powołują się na wybrane wytyczne sugerujące stosowanie limitów do całej jednostki opakowaniowej, wliczając w to lakiery, kleje i tusze.
• Skutek praktyczny: Metoda ta pozwala na „uśrednienie” zawartości substancji – wyższe stężenie PFAS w małym elemencie zostaje zrównoważone dużą masą opakowania, co często pozwala na uzyskanie wyniku znacznie poniżej progu (np. na poziomie ok. 5 ppm dla kompletnego wyrobu).

Interpretacja elementowa (Konserwatywna)

Druga szkoła interpretacyjna zakłada badanie każdego elementu z osobna (tzw. podejście per-element).

• Argumentacja: Opiera się ona na ścisłej definicji „opakowania” w PPWR, która odróżnia ten termin od „jednostki opakowaniowej”. Dodatkowo przywołuje się orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE (sprawa C-106/14), z którego wynika, że limity substancji należy odnosić do każdego artykułu składowego z osobna.
• Skutek praktyczny: W tym modelu wszystkie elementy opakowania muszą samodzielnie spełniać wymogi. Zapobiega to zjawisku „rozcieńczania” wysokich stężeń substancji chemicznych masą pozostałych elementów, co zdaniem części organów nadzorczych lepiej realizuje cel ochrony konsumenta.

Bez względu na przyjętą interpretację, Komisja Europejska w Guidance C(2026) 2151 opisuje trzystopniową metodę weryfikacji, która wpisuje się w podejście per-element – każdy składnik opakowania weryfikowany jest odrębnie. Jeśli wynik TF dla danego elementu wynosi < 50 mg/kg, element uznaje się za zgodny bez dalszych badań.

2. BPA: Pułapka „braku intencjonalnego stosowania”

Nowe przepisy dotyczące bisfenolu A (BPA) wprowadzają istotne rozróżnienie między zakazem stosowania a zakazem obecności, co ma kluczowe znaczenie dla linii produkcyjnych typu dual-backend.

• 3 (Zakaz stosowania): Zabrania celowego dodawania BPA jako monomeru czy składnika. W tym reżimie kontaminacja krzyżowa jest uznawana za „przypadkowe źródło” (adventitious source), które samo w sobie nie musi oznaczać naruszenia przepisów.
• 4 (Zero tolerancji): To reżim znacznie surowszy. Jeśli w procesie produkcji używasz innego bisfenolu lub jego pochodnej, wchodzi zasada zero tolerancji. W takim przypadku opakowanie nie może zawierać żadnych wykrywalnych pozostałości BPA (powyżej 1 µg/kg), niezależnie od tego, czy pochodzą one z intencjonalnego dodatku, czy z oparów w piecu.

Dla producentów oznacza to np. konieczność rygorystycznego audytu składu lakierów i weryfikacji, czy stosowane zamienniki BPA nie uruchamiają automatycznie reżimu art. 4, co czyni każdą kontaminację krzyżową niedopuszczalną.

3. Moment „Wprowadzenia do obrotu” – pułapka na zapasy

Największym wyzwaniem logistycznym jest definicja momentu wprowadzenia do obrotu. Dla opakowań sprzedażowych jest to moment napełnienia i zamknięcia opakowania przez klienta, a nie data wyprodukowania pustego opakowania.

• PFAS: Od 12 sierpnia 2026 roku puste opakowania napełniane po tej dacie muszą spełniać limity. Przepisy nie przewidują okresu przejściowego na wyczerpanie zapasów pustych puszek.
• BPA: Dla standardowych puszek napojowych termin upływa 20 lipca 2026 roku. Przewidziano jednak 12-miesięczny okres na napełnienie i zamknięcie opakowań wprowadzonych do obrotu przed tą datą.

4. Strategia Compliance – rekomendacje praktyczne

Aby uniknąć paraliżu operacyjnego w 2026 roku, producenci powinni podjąć następujące kroki:

1. Audyt Deklaracji Zgodności (DoC): Należy wymagać od dostawców szczegółowych danych analitycznych oraz pełnego wykazu stosowanych bisfenoli i ich pochodnych (zgodnie z Aneksem III Rozporządzenia BPA).
2. Weryfikacja metod analitycznych: Wyniki badań migracji w symulantach spożywczych, a nie tylko ekstrakcja z lakieru, stanowią właściwą podstawę do oceny zgodności z art. 4 Rozporządzenia BPA.
3. Zarządzanie kontaminacją (GMP): W konfiguracjach dual-backend niezbędna jest dokumentacja GMP potwierdzająca środki minimalizujące ryzyko kontaminacji (monitoring oparów, sekwencjonowanie produkcji).
4. Procedura Eksportowa: Produkcja z BPA na rynki poza UE wymaga ścisłej separacji, oznakowania partii jako „wyłącznie na eksport” oraz prowadzenia dokumentacji identyfikowalności, aby uniknąć zarzutu nielegalnego wprowadzenia produktu na rynek UE.

Zgodność z przepisami to dziś fundament bezpieczeństwa biznesowego. Odpowiednie przygotowanie dokumentacji technicznej (zgodnie z Aneksem VII PPWR) to obowiązek każdego wytwórcy, który chce utrzymać zaufanie kontrahentów i uniknąć ryzyka wycofania produktów z rynku.