PFAS: ograniczenia w UE. Od kiedy obowiązuje zakaz i co musi zrobić producent

Ograniczenia dotyczące PFAS w Unii Europejskiej przestały być zapowiedzią. Część zakazów już obowiązuje, kolejne wchodzą w życie w 2026 roku, a nad wszystkim wisi najszersza restrykcja w historii rozporządzenia REACH, która obejmie ponad 10 tysięcy substancji. Jeżeli Państwa firma produkuje, importuje lub wykorzystuje wyroby zawierające PFAS, czas na przygotowania jest teraz. Poniżej wyjaśniamy, co już obowiązuje, co wchodzi w życie w najbliższych miesiącach i od czego zacząć.

Czym są PFAS i dlaczego regulator się nimi zajął

PFAS, czyli substancje per- i polifluoroalkilowe, to grupa kilkunastu tysięcy związków chemicznych cenionych za odporność na wodę, tłuszcz i wysoką temperaturę. Znajdziemy je w tekstyliach, opakowaniach, powłokach, kosmetykach, elektronice, pianach gaśniczych i wielu procesach przemysłowych. Problem polega na tym, że PFAS praktycznie nie rozkładają się w środowisku i kumulują się w organizmach. Stąd ich potoczna nazwa: wieczne chemikalia. Unia Europejska odpowiada na to serią ograniczeń, które z roku na rok obejmują kolejne zastosowania.

Co już obowiązuje

Kilka grup PFAS jest już zakazanych lub ograniczonych. PFOS i PFOA podlegają zakazom na podstawie rozporządzenia o trwałych zanieczyszczeniach organicznych (POPs). Kwasy perfluorokarboksylowe C9-C14, ich sole i substancje pokrewne są ograniczone na gruncie załącznika XVII do REACH od lutego 2023 roku. Szereg PFAS figuruje ponadto na liście kandydackiej substancji SVHC, co samo w sobie rodzi obowiązki informacyjne w łańcuchu dostaw, w tym zgłoszenia do bazy SCIP.

Co wchodzi w życie w 2026 roku

Rok 2026 przynosi dwa istotne terminy.

Pierwszy dotyczy PFHxA. Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/2462 ograniczyło stosowanie kwasu perfluoroheksanowego, jego soli i substancji pokrewnych. Pierwsze zakazy zaczynają obowiązywać od kwietnia 2026 roku, a okresy przejściowe dla poszczególnych zastosowań wynoszą od 18 miesięcy do 5 lat. Ograniczenie obejmuje między innymi tekstylia konsumenckie, obuwie, papier i tekturę przeznaczone do kontaktu z żywnością, kosmetyki oraz piany gaśnicze do celów szkoleniowych. Poza zakresem pozostały zastosowania krytyczne, dla których brak dziś bezpiecznych zamienników, na przykład półprzewodniki i ogniwa litowo-jonowe.

Drugi termin dotyczy pian gaśniczych. Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1988, opublikowane w październiku 2025 roku, wprowadza harmonogram wycofywania PFAS z pian gaśniczych. Pierwsze obowiązki, w tym zakaz dotyczący gaśnic przenośnych oraz wymogi dla dalszego stosowania pian zawierających PFAS, zaczynają obowiązywać od października 2026 roku. Docelowy zakaz wprowadzania do obrotu i stosowania pian z PFAS w stężeniu równym lub wyższym niż 1 mg/l wejdzie w życie w październiku 2030 roku. Przedsiębiorcy, którzy nadal korzystają z takich pian, muszą w okresie przejściowym spełnić dodatkowe wymogi, między innymi w zakresie oznakowania i postępowania ze ściekami.

Restrykcja generalna: najważniejszy projekt w historii REACH

Równolegle toczy się procedura, która zdecyduje o przyszłości całej grupy PFAS. W styczniu 2023 roku Dania, Niemcy, Holandia, Norwegia i Szwecja złożyły wniosek o ograniczenie produkcji, wprowadzania do obrotu i stosowania PFAS jako całej klasy substancji. Wniosek posługuje się definicją strukturalną: obejmuje każdą substancję zawierającą co najmniej jeden w pełni fluorowany atom węgla. To oznacza, że o objęciu restrykcją nie decyduje nazwa handlowa ani dotychczasowa klasyfikacja, lecz budowa chemiczna substancji.

W marcu 2026 roku procedura weszła w decydującą fazę. Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC) przy ECHA wydał ostateczną opinię popierającą ograniczenie, a Komitet ds. Analiz Społeczno-Ekonomicznych (SEAC) opublikował projekt opinii w tym samym duchu. Konsultacje publiczne projektu opinii SEAC zakończyły się w maju 2026 roku. Ostateczna opinia SEAC jest spodziewana do końca 2026 roku. Następnie Komisja Europejska przygotuje projekt zmiany załącznika XVII do REACH, a przyjęcie restrykcji jest realnie możliwe w 2027 roku. Dopiero finalne rozporządzenie przesądzi o zakresie zakazów, okresach przejściowych i derogacjach dla poszczególnych sektorów.

Dla przedsiębiorców płynie z tego jeden wniosek. Pytanie nie brzmi już, czy PFAS zostaną ograniczone, tylko kiedy i na jakich warunkach dotknie to konkretnego produktu.

Od czego zacząć: pięć kroków dla producenta i importera

1)   Zmapuj PFAS w swoich produktach. Sprawdź receptury, specyfikacje i karty charakterystyki. Zapytaj dostawców wprost o obecność substancji fluorowanych, także w komponentach i powłokach. Definicja strukturalna oznacza, że problem może dotyczyć substancji, których nikt dotąd nie nazywał PFAS.

2)  Zweryfikuj, czy obejmują Cię ograniczenia już przyjęte. Terminy dla PFHxA i pian gaśniczych biegną niezależnie od losów restrykcji generalnej.

3)  Uporządkuj obowiązki informacyjne. Obecność substancji SVHC w wyrobie powyżej 0,1% rodzi obowiązek informowania odbiorców i zgłoszenia do bazy SCIP już dziś.

4)  Oceń dostępność zamienników i rozpocznij rozmowy z dostawcami. Okresy przejściowe w restrykcji generalnej będą zależały od dostępności alternatyw. Firmy, które zaczną substytucję wcześniej, zyskają przewagę, gdy konkurencja stanie pod ścianą.

5)  Udokumentuj analizę. Jeżeli Twoje zastosowanie kwalifikuje się do derogacji, dowody trzeba zbierać już teraz, nie po wejściu przepisów w życie.

*Stan prawny na lipiec 2026 roku.*

Jak możemy pomóc

Śledzimy prace nad restrykcją PFAS na bieżąco i doradzamy firmom na każdym etapie przygotowań: od audytu portfolio produktowego, przez komunikację z dostawcami i weryfikację obowiązków informacyjnych, po strategię ubiegania się o derogacje. Jeżeli chcą Państwo sprawdzić, jak nadchodzące ograniczenia wpłyną na Państwa produkty, zapraszamy do kontaktu.