RDF z odpadów komunalnych i nowe rozporządzenie o przemieszczaniu odpadów

Co powinien wiedzieć każdy podmiot eksportujący paliwa alternatywne.

Od 21 maja 2026 r. stosuje się rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 w sprawie przemieszczania odpadów – tzw. WSO. Rozporządzenie to zostało przyjęte 11 kwietnia 2024 roku, jednak jego przepisy proceduralne i materialne wchodzą w życie etapowo.

WSO zastępuje rozporządzenie (WE) nr 1013/2006. Dla branży odpadowej zmiana ta jest doniosła pod wieloma względami. Ale jeden wątek jest szczególnie ważny – i wciąż niedostatecznie rozumiany przez uczestników rynku: co nowe przepisy oznaczają dla eksportu paliw alternatywnych (RDF) wytwarzanych ze zmieszanych odpadów komunalnych? Pracowaliśmy niedawno nad szczegółową opinią prawną dotyczącą dokładnie tego zagadnienia. Poniżej dzielimy się kluczowymi wnioskami.

Zakaz bezwzględny – bez wyjątków, bez procedury derogacyjnej

Punkt wyjścia jest prosty, choć jego konsekwencje często bywają pomijane. Artykuł 4 ust. 3 WSO wprowadza regułę, która może zaskoczyć wielu uczestników rynku: jeżeli RDF sklasyfikowany pod kodem odpadu 19 12 10 wytworzono z udziałem zmieszanych odpadów komunalnych, podlega on takiemu samemu reżimowi prawnemu jak odpady komunalne – bez względu na to, jak jest sklasyfikowany w katalogu odpadów. Innymi słowy: kod katalogowy 19 12 10 nie przesądza o statusie prawnym RDF. Przesądza o nim skład surowca wejściowego.

Konsekwencja jest kategoryczna: wywóz takiego RDF poza Unię Europejską – w tym na Ukrainę – w celu unieszkodliwiania jest zakazany bezwzględnie (art. 37 WSO).

Nie istnieje żadna procedura derogacyjna, żaden tryb wyjątkowy, żadna ścieżka legalizacji. Podmiot, który wywozi RDF komunalny w celu unieszkodliwiania, narusza zakaz wprost. A art. 44 ust. 2 lit. f WSO rozciąga ten zakaz również na wywóz w celu odzysku do państw należących do OECD. To ważna zmiana w stosunku do stanu, który wiele przedsiębiorstw zakładało dotychczas, opierając się wyłącznie na klasyfikacji katalogowej paliwa.

Wywóz w celu odzysku – dopuszczalny, ale obwarowany rygorystycznymi warunkami

Sytuacja wygląda inaczej, gdy RDF pochodzi wyłącznie z odpadów niekomunalnych – przemysłowych lub komercyjnych. Wówczas wywóz do państw spoza OECD w celu odzysku jest prawnie możliwy, ale wymaga spełnienia łącznie szeregu warunków, których żadnego nie można pominąć:

• udokumentowania niekomunalnego pochodzenia każdej frakcji surowca wejściowego – łańcuch dostaw musi być weryfikowalny i opisany;
• wykazania, że odpad nie posiada właściwości niebezpiecznych wymienionych w Załączniku III Konwencji Bazylejskiej;
• realizacji wywozu wyłącznie w celu odzysku energii (kod R1) w instalacji posiadającej stosowne pozwolenie wydane przez właściwy organ kraju przeznaczenia;
• dopełnienia pełnej procedury notyfikacyjnej – uprzedniego pisemnego zgłoszenia oraz uzyskania zgód wszystkich właściwych organów (polskiego, tranzytowego i docelowego);
• zawarcia umowy z instalacją docelową spełniającej wymogi art. 6 WSO;
• ustanowienia gwarancji finansowej na wypadek konieczności powrotnego przywozu odpadów (art. 7 WSO) Każdy z tych elementów jest warunkiem koniecznym.

Brak któregokolwiek z nich skutkuje nielegalnym przemieszczaniem odpadów – ze wszystkimi konsekwencjami administracyjnymi i karnymi.

Trzy kluczowe daty – i dlaczego nie wolno ich mylić

Branża często posługuje się ogólnym sformułowaniem o „zakazie od maja”. Tymczasem WSO wprowadza trzy odrębne daty, które dotyczą różnych kwestii:

21 maja 2026 r. – pełne stosowanie nowych przepisów proceduralnych i definicji RDF komunalnego z art. 4 ust. 3. Od tego momentu ocena statusu prawnego RDF musi uwzględniać nowe kryterium – skład surowca, a nie tylko kod katalogowy.

21 listopada 2026 r. – wchodzi w życie przejściowy zakaz wywozu odpadów z tworzyw sztucznych (kod B3011) do państw spoza OECD (art. 39 ust. 1 lit. d WSO), obowiązujący do 21 maja 2029 r. Istotne dla podmiotów stosujących plastik jako polepszacz kaloryczności RDF.

21 maja 2027 r. – stosuje się art. 40 WSO (zakaz wywozu odpadów innych niż niebezpieczne do państw spoza OECD, z wyjątkiem tych objętych wykazem Komisji) oraz art. 46 i 47 (obowiązek audytu instalacji docelowej przez niezależną osobę trzecią). Do tej daty obowiązują jeszcze dotychczasowe zasady wywozu z rozporządzenia (WE) nr 1013/2006.

Planowanie modelu biznesowego wyłącznie z myślą o jednej z tych dat – albo traktowanie ich zamiennie – to realne ryzyko operacyjne i prawne.

Frakcja 19 12 12 jako komponent RDF – strefa szczególnego ryzyka

Szczególnie złożonym zagadnieniem jest wywóz frakcji 19 12 12 – odpadów z mechanicznej obróbki odpadów komunalnych – jako komponentu paliwa alternatywnego lub samodzielnego strumienia eksportowego. Tutaj problem jest podwójny. Po pierwsze, sama frakcja 19 12 12 pochodzi z przetworzenia odpadów komunalnych, co uruchamia art. 4 ust. 3 WSO. Po drugie, jej domieszka do RDF sklasyfikowanego jako 19 12 10 nie „oczyszcza” tego ostatniego z komunalnego rodowodu – przeciwnie, całość nabywa reżim komunalny. Kluczowe znaczenie ma tu udokumentowany skład morfologiczny każdej frakcji oraz pełny łańcuch dostaw surowca, a nie sam kod katalogowy figurujący na etykiecie odpadu. Błędna klasyfikacja – nawet nieświadoma – prowadzi do naruszenia zakazu bezwzględnego.

Tworzywa sztuczne jako polepszacz kaloryczności – dodatkowa warstwa regulacyjna

Osobną kwestią, wymagającą odnotowania, jest zaostrzenie przepisów dotyczących wywozu tworzyw sztucznych. WSO 2024/1157 wprowadza w art. 39 ust. 1 lit. d przejściowy zakaz wywozu odpadów z tworzyw sztucznych (kod B3011) do krajów spoza OECD, obowiązujący od 21 listopada 2026 r. do 21 maja 2029 r.

Oznacza to, że nawet jeżeli RDF pochodzi wyłącznie z surowców niekomunalnych i co do zasady mógłby podlegać procedurze notyfikacyjnej, to jeśli zawiera frakcję tworzyw sztucznych – kwestia dopuszczalności wywozu wymaga dodatkowej analizy w kontekście tego zakazu przejściowego. Dodawanie tworzyw sztucznych jako polepszacza kaloryczności RDF, praktykowane przez część podmiotów, staje się więc polem regulacyjnie najtrudniejszym – łączącym zakazy komunalne z nowymi ograniczeniami dotyczącymi plastiku.

Zaostrzenie wymogów proceduralnych już od maja 2026 roku

Nawet podmioty eksportujące wyłącznie RDF niekomunalny muszą uwzględnić, że od 21 maja 2026 r. zmieniły się rygory formalne procedury notyfikacyjnej:

• termin pre-notyfikacji transportu skrócono z trzech do dwóch dni roboczych przed rozpoczęciem przemieszczania (art. 16 ust. 2 WSO);
• właściwy organ może skierować do zgłaszającego maksymalnie dwa dodatkowe wezwania do uzupełnienia dokumentacji po wstępnym wezwaniu; niedotrzymanie terminu uzupełnienia skutkuje uznaniem zgłoszenia za nieważne (art. 8 ust. 4 i 5 WSO);
• stopniowo wdrażany jest elektroniczny system zgłoszeń (art. 27 WSO).

To pozornie techniczne zmiany, ale ich niedochowanie może sparaliżować konkretny transport lub skutkować jego zakwestionowaniem przez organ.

Praktyczna konkluzja WSO 2024/1157 fundamentalnie zmienia ocenę prawną eksportu RDF. Nie wystarczy już opierać się na kodzie katalogowym odpadu – konieczna jest analiza składu surowca wejściowego, weryfikacja łańcucha dostaw i dopełnienie rygorystycznych wymogów proceduralnych.

Kluczowe pytanie, jakie każdy podmiot eksportujący RDF powinien sobie zadać już teraz: czy jestem w stanie udowodnić – dokumentacyjnie i prawnie – że moje paliwo alternatywne nie pochodzi ze zmieszanych odpadów komunalnych? Jeśli odpowiedź jest niepewna, czas na audyt. Nie w maju 2027 r. – teraz.